Быа синньигэһинэн быстар…

Сахаларга “Быа синньигэһинэн быстар” диэн өс хоһооно баар. Мин ити өс хоһоонун, би­лигин аан дойду үрдүнэн баар көстүүнү – дьон кинигэни ааҕыыттан тэйиитин уонна саха омук инники дьылҕатын кытары ситимнээн аҕынным. Дьон, ордук ыччат, кинигэни аахпат буолан иһэр. Аныгы олох тэтимэ, телевидение, Интернет, социальнай ситимнэр киһини ааҕыыттан тэ­йитэн кэбистилэр. Ааҕар киһи аҕыйааһына бү­түн аан дойду үрдүнэн улахан содуллаах кыһал­ҕанан буолла. Чинчийээччилэр аахпат буо­луу уопсастыба өйө-санаата кэхтиитигэр, тыла-өһө татымсыйыытыгар, киһилии сиэр-майгы кэһиллиитигэр тиэрдэр диэн аһаҕастык бэ­лиэтииллэр.

Далее →

«Үрүҥ хаар алгыһа» IV норуоттар икки ардыларынааҕы поэзия фестивала

Алтынньы 18-21 күннэригэр Олоҥхо дойдутугар, Саха сирин Суруйааччыларын сойууһун бэрэссэдээтэлэ, норуодунай поэт Наталья Харлампьева көҕүлээһининэн, саха норуодунай поэта Семен Данилов төрөөбүтэ 100 сылыгар анаммыт хомуһуннаах хоһоон түһүлгэтигэр Евразия араас муннуктарыттан омук биллэр-көстөр суруйааччылара кытыннылар.

Далее →

П.А. Ойуунускай олоҕун сорох мөккүөрдээх түгэннэригэр бэлиэтээһиннэр

Ааспыт үйэ 90-с сылларыгар М.С. Горба­чев «аһаҕастык кэпсэтии» политикатын түмүгэр хаһыаттарга, сурунаалларга сэбиэс­кэй кэмнээҕи историяны саҥалыы көрүүнэн сыа­налыыр элбэх ыстатыйа тахсыбыта.

Оччолорго Саха сиригэр улахан мөккүөрү тар­дыбыт ыстатыйанан Иван Антонович Ласков «Драма поэта» диэн суруйуу­та буолбута. Ыс­та­тыйа сү­рүн ис хоһоону­нан Платон Алексее­вич Слеп­цов-Ойуунускай Ис дьыала норуодун­ай ко­мис­сариатын (НКВД) үлэ­һиттэрин доппу­руо­­һугар биэрбит көр­дөрүүтүн билиһиннэрии буол­бута. Ласков Ойуунускай ИДьНК-ыгар Саха сирин салайааччыларын туһу­нан көрдөрүүтүттэн сибээстээн элбэх киһи тутуллан хаайыллыбыта диэн суруйбута. Кэлин Виктор Скрипин «Судь­ба Платона: опыт реконструкции политической биографии П.А. Ойунского (1893-1938)» диэн үлэтигэр Ойуу­нускайы, мин ааҕыыбынан, 18 төгүл буруй­даабыта. Ити ыстатыйалары утаран Саха сирин суруйааччылара, историктара араас ыстаты­йалары, үлэлэри суруйталаабыттара. Ол курдук, биллиилээх суруналыыс Дмитрий Кус­туров «Саха сирэ» хаһыат 1993 сыл атырдьах ыйын 3-4-5 күннэринээҕи нүөмэрдэригэр «Ама да холун­нарыах баҕа улаханын иһин (П.А. Ойуу­нускай тиһэх күннэрин туһунан өссө биир­дэ)» диэн бө­дөҥ ыстатыйаны бэчээттэппитэ. Кусту­ров бу үлэтигэр Ойуунускай ИДьНК-ын үлэһиттэри­гэр биэрбит көрдөрүүлэрин үөрэтэн баран, ки­ни кими да уган биэрбэтэҕэ диэн түмүккэ кэлэр.

Далее →

“Айар үлэм саҕаланыаҕыттан халыыпка киириэхпин баҕарбатаҕым…”

(Прозаик уонна драматург И.И. Иннокентьев 60 сааһа)

Бастакы арыйыы

Устудьуоннуу сырыттахпытына, Ньурба ­ты­йаа­тырын режиссера Юрий Макаров «Дьай. Имэҥ. Дьол» испэктээкилэ көрөөччү дьүү­лү­гэр тахсан, тута дьон сэҥээриитин ылбыта. Пре­подавательбит ити туруорууну көрөрбү­тү­гэр, ыры­тан суруйарбытыгар уонна айымньы­тын булан ааҕарбытыгар сорудахтаабыта. Иван Ин­нокентьев диэн нууччалыы суру­йар су­ру­йааччы­ны аан бастаан бэйэбэр итин­ник арый­бытым. Ис­пэктээкил чахчы күүс­тээх этэ. Оттон суруйааччы «Некто и Некий» ки­нигэтэ – олус интэриэһинэй, үгүс кистэлэҥ­нээх, таайтарыылаах, умсугутуу­лаах буолан биэр­битэ. Бибилэтиэкэттэн ааптар ис­пэк­тээ­килгэ киирбит айымньылара түмүллүбүт «Не­кто и Некий» кинигэтин уларсыбытым. Эл­бэх киһи уларсан буолуо, балачча имил­либит, эргэрбит этэ. Ол гынан баран, итинник кинигэ­лэр ардыгар ааҕааччыны ордук тардаллар.
Быйыл Россия Суруйааччыларын сойуу­һун чилиэнэ, 11 проза, драматическай айым­ньы ки­нигэлэрин ааптара, «Полярная звез­да» ли­те­ратурнай сурунаал сүрүн редакторын сол­буйааччы, РФ госу­дарственнай наҕараадата – Пуш­кин мэ­тээллээх, Россия Улахан литератур­най би­риэмийэтин лауреата, СӨ култууратын үтүө­лээх үлэһитэ Иван Иннокентьев 60 сааһын туол­­ла. «Чолбоҥҥо», бэйэтэ билинэринэн, аан бастаан сэһэргиир. Арай урут сурунаал сүрүн редакто­ра Петр Аввакумов суруйааччы «Илин» суру­наал­га бэчээттэммит «Молодой шаман, батюшка и Ра­фаэль» уонна «Древо» диэн кэпсээннэрин ааҕан баран, тылбаастаан, «Чолбоҥҥо» таһаар­быттаах эбит.

Далее →

Суруйааччы хараҕынан көрдөхпүнэ

(Учуонай уонна суруйааччы В.И. Пестерев 65 сааһын көрсө)

Саха литературатыгар олох бары эйгэтиттэн суруйар-айар дьоннор кэлэллэр. Ол дьоммут тоҕо эрэ, бары үтүктүспүт курдук, олус дьоҕурдаах уонна илии тутуһуннарбат үлэһит буолаллар. Олортон биирдэстэринэн суруйааччы Владимир Ильич Пестерев буолар диирим бары өттүнэн оруннаах.
1980 сыллар ортолоруттан диэххэ дуу, Владимир Пестерев диэн Саха сирин авиациятын историятыгар сүрдээх сонун ыстатыйалары, очеркалары нууччалыы тылынан суруйар, би­һирэбили ылан эрэр, хаар­тыскаларга өрүүтүн лүөтчүк фор­ма­лаах, чараас мичээрдээх эдэркээн киһи көстөр буолбута.

Далее →

Трудности перевода: «Переводчик – это призвание, особый талант»

Развиваться и сохранить свою уникальную культуру может только тот народ, на язык которого переводятся произведения других наций.

Вчера, 7 декабря по инициативе редакции журнала «Чолбон» состоялся круглый стол, посвящённый проблемам перевода. Была замечательная атмосфера, когда люди, занятые одним общим делом, оценили ситуацию с переводами художественных произведений русской и мировой литературы на якутский язык и языки малочисленных народов Севера, а также переводов авторов республики на русский и другие языки.

Далее →

Книга молодого критика стала толчком к рождению литературной серии

В этом году Министерство по делам молодежи и семейной политике РС (Я) учредило серию “Молодой писатель Якутии”. Первой ласточкой серии стала вторая книга молодого литературного критика, члена Союза писателей России Николая Рыкунова. Сегодня Национальная библиотека РС (Я) и улусные центральные библиотеки получат свои экземпляры.

Далее →

Николай Рыкунов “Тыыннаах айымньыта”

Ис хоһооно айымньы “тыынын” биэрэр. Айымньы “тыына” кэрдиис кэмтэн, ол кэминээҕи уопсастыба туругуттан тутулуктаах. Төһөнөн айымньы уус-ураннык, дьиҥник, олохтоохтук ойууланар да, соччонон “тыына” ааҕааччыга тиийэр, өйдөнөр, күүстээх буолар”, – диэн литературнай кириитик, прозаик, Арассыыйа суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ Николай Рыкунов, төһө да кылгас кэмҥэ олорон аастар, уус-уран айымньы туһунан бэрт мындырдык этэн кэбиспитэ баар.

Далее →

Саха сирин суруйааччыларын айымньылара — «Литературнай хаһыакка»

Саха сирин суруйааччыларын сойуустара, Саха сирин суруйааччыларын ассоциацията «Литературная газета» эрэдээксийэтин кытары ыкса ситимнээхтик үлэлииллэр. Саха суруйааччыларын, бэйиэттэрин айымньылара тылбаастанан бэчээттэнэллэрэ үтүө үгэскэ кубулуйан эрэр.

Бу кэнники нүөмэргэ, Саха сирин поэзиятыгар аналлаах таһаарыыга, өрөспүүбүлүкэ бэйиэттэрин уонна кэпсээнньиттэрин айымньылара ааҕааччы дьүүлүгэр таҕыстылар. Кинилэр ортолоругар Натальи Харлампьева, Михаил Иванов-Чуона Мэхээлэ, Марина Клюева, Рустам Каженкин-Арчы Уола, Сергей Москвитин, Елизавета Мигалкинауо.д.а. бааллар.

Проза түһүмэҕэр Аграфена Кузьмина «Мааппыс» уонна Владислав Авдеев «Фокус» кэпсээннэрэ бэчээттэммиттэр.

Ону сэргэ, ааҕааччылар Елена Слепцова—Куорсуннаах интервьютун уонна Дьокуускайга ыытыллыбыт «Үрүҥ хаар алгыһа» аан дойдутааҕы IV бэстибээл туһунан суруйуулары билсиэхтэрэ.

Надежда ЕГОРОВА, «Саха сирэ» хаһыат, edersaas.ru

Саха суруналыыстыкатын историятын саҥа саҕахтара

Балаҕан ыйын 20 күнүгэр П.А. Ойуунускай аатынан Са­ха академическай театрыгар “Саха дойдута” хаһыат иһи­гэр бастакы сахалыы хаһыат төрүттэммитэ 110, “Саха саҥа­та” саха бастакы сурунаала төрүттэммитэ 105 сылларын бэлиэтиир саха суруналыыстыкатын уонна бэ­чээтин өрө­гөйдөөх мунньаҕа буолан ааста.

Нуучча өрөбөлүүссүйэтин тыынынан Россия им­пе­рия­тыгар бэчээт эйгэтигэр баар хааччахтар сым­наа­быт­та­рын түмүгэр 1907 сыллаахха эргэ истиилинэн от ыйын 1 күнүгэр (билиҥҥинэн от ыйын 14 күнүгэр) ыраах сытар Саха уобалаһыгар “Якутский край” диэн аан бастакы ту­тулуга суох, нууччалыы уонна сахалыы тылынан маты­ры­йааллары бэчээттиир бырааптаах хаһыат тэриллибитэ. Бу хаһыат иһинэн “Саха дойдута” диэн эрдэтээҥ­ҥи чин­чийээччилэр бэ­лиэтииллэринэн сахалыы анал сы­һыа­рыы, би­лигин и.н.к. Александр Жирков уонна кэккэ учуо­найдар бигэргэтэллэринэн сахалыы хаһыат үөскээ­би­тэ. “Якутский край” хаһыат 1908 сыл­лаахха суут уурааҕы­нан сабыллыбытын кэннэ, тэрийээччилэр уонна айар бөлөх аны “Саха олоҕо” диэн сахалыы эйгэлээх “Якутская жизнь” диэн эмиэ икки тылынан матырыйааллары бэ­чээт­тиир хаһыаты таһаарбыттара. Бу иккис хаһыат 1909 сыллаах­ха эргэ истиилинэн тохсунньу 12 күнүгэр (би­лиҥҥинэн тохсунньу 25 күнүгэр) диэри бэчээттэнэн ба­ран эмиэ суут уурааҕынан сабылларга күһэллибитэ.

Далее →