Книга молодого критика стала толчком к рождению литературной серии

В этом году Министерство по делам молодежи и семейной политике РС (Я) учредило серию “Молодой писатель Якутии”. Первой ласточкой серии стала вторая книга молодого литературного критика, члена Союза писателей России Николая Рыкунова. Сегодня Национальная библиотека РС (Я) и улусные центральные библиотеки получат свои экземпляры.

Далее →

Николай Рыкунов “Тыыннаах айымньыта”

Ис хоһооно айымньы “тыынын” биэрэр. Айымньы “тыына” кэрдиис кэмтэн, ол кэминээҕи уопсастыба туругуттан тутулуктаах. Төһөнөн айымньы уус-ураннык, дьиҥник, олохтоохтук ойууланар да, соччонон “тыына” ааҕааччыга тиийэр, өйдөнөр, күүстээх буолар”, – диэн литературнай кириитик, прозаик, Арассыыйа суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ Николай Рыкунов, төһө да кылгас кэмҥэ олорон аастар, уус-уран айымньы туһунан бэрт мындырдык этэн кэбиспитэ баар.

Далее →

Саха сирин суруйааччыларын айымньылара — «Литературнай хаһыакка»

Саха сирин суруйааччыларын сойуустара, Саха сирин суруйааччыларын ассоциацията «Литературная газета» эрэдээксийэтин кытары ыкса ситимнээхтик үлэлииллэр. Саха суруйааччыларын, бэйиэттэрин айымньылара тылбаастанан бэчээттэнэллэрэ үтүө үгэскэ кубулуйан эрэр.

Бу кэнники нүөмэргэ, Саха сирин поэзиятыгар аналлаах таһаарыыга, өрөспүүбүлүкэ бэйиэттэрин уонна кэпсээнньиттэрин айымньылара ааҕааччы дьүүлүгэр таҕыстылар. Кинилэр ортолоругар Натальи Харлампьева, Михаил Иванов-Чуона Мэхээлэ, Марина Клюева, Рустам Каженкин-Арчы Уола, Сергей Москвитин, Елизавета Мигалкинауо.д.а. бааллар.

Проза түһүмэҕэр Аграфена Кузьмина «Мааппыс» уонна Владислав Авдеев «Фокус» кэпсээннэрэ бэчээттэммиттэр.

Ону сэргэ, ааҕааччылар Елена Слепцова—Куорсуннаах интервьютун уонна Дьокуускайга ыытыллыбыт «Үрүҥ хаар алгыһа» аан дойдутааҕы IV бэстибээл туһунан суруйуулары билсиэхтэрэ.

Надежда ЕГОРОВА, «Саха сирэ» хаһыат, edersaas.ru

Саха суруналыыстыкатын историятын саҥа саҕахтара

Балаҕан ыйын 20 күнүгэр П.А. Ойуунускай аатынан Са­ха академическай театрыгар “Саха дойдута” хаһыат иһи­гэр бастакы сахалыы хаһыат төрүттэммитэ 110, “Саха саҥа­та” саха бастакы сурунаала төрүттэммитэ 105 сылларын бэлиэтиир саха суруналыыстыкатын уонна бэ­чээтин өрө­гөйдөөх мунньаҕа буолан ааста.

Нуучча өрөбөлүүссүйэтин тыынынан Россия им­пе­рия­тыгар бэчээт эйгэтигэр баар хааччахтар сым­наа­быт­та­рын түмүгэр 1907 сыллаахха эргэ истиилинэн от ыйын 1 күнүгэр (билиҥҥинэн от ыйын 14 күнүгэр) ыраах сытар Саха уобалаһыгар “Якутский край” диэн аан бастакы ту­тулуга суох, нууччалыы уонна сахалыы тылынан маты­ры­йааллары бэчээттиир бырааптаах хаһыат тэриллибитэ. Бу хаһыат иһинэн “Саха дойдута” диэн эрдэтээҥ­ҥи чин­чийээччилэр бэ­лиэтииллэринэн сахалыы анал сы­һыа­рыы, би­лигин и.н.к. Александр Жирков уонна кэккэ учуо­найдар бигэргэтэллэринэн сахалыы хаһыат үөскээ­би­тэ. “Якутский край” хаһыат 1908 сыл­лаахха суут уурааҕы­нан сабыллыбытын кэннэ, тэрийээччилэр уонна айар бөлөх аны “Саха олоҕо” диэн сахалыы эйгэлээх “Якутская жизнь” диэн эмиэ икки тылынан матырыйааллары бэ­чээт­тиир хаһыаты таһаарбыттара. Бу иккис хаһыат 1909 сыллаах­ха эргэ истиилинэн тохсунньу 12 күнүгэр (би­лиҥҥинэн тохсунньу 25 күнүгэр) диэри бэчээттэнэн ба­ран эмиэ суут уурааҕынан сабылларга күһэллибитэ.

Далее →

Куорат сахата уонна айар эйгэ

Атырдьах ыйын бүтүүтэ Дьокуускай куо­рат төрүттэммитэ 385 сылыгар анаммыт «Эйиэ­хэ, тапталлаах куораппар аныыбын» диэн Са­ха ойуулуур-дьүһүннүүр музейа тэрий­бит быыс­тапкатыгар сылдьыбытым. Саха би­лиҥ­ҥи ойуулуур-дьүһүннүүр искусствотын бэрэс­тэбиитэллэрин – сиппит-хоппут маастардар уонна суолларын-иистэрин саҥа тобулан эрээч­чилэр классическай графикаттан, аны­гы жи­воспистан саҕалаан сюрреалистыы, аван­гардистыы матыыптарга тиийэ тус-туспа айар буочардаах үлэлэрин кэрэхсии көрдүм. Хас биирдии айааччы Туймаада хочотун, Дьокуускай куораты уратытытык, кимиэхэ да хатыламматтык хоһуйбута, дьүһүйбүтэ эриэккэс. Бу үлэлэри арай биир өрүт барыларын бииргэ ситимниир. Ол хас биирдии айар үлэһиккэ, графигыттан, скульпторыттан, бэл оннооҕор компьютер ди­зайнерыттан да уонна кини ханнык хайысханы тутуһарыттан – классигыттан да, авангардиһыттан да тутулуга суох барыларыгар баар: «МИН – КУОРАТЫМ!» диэн киэн туттуулаах өйдөбүл.

Далее →

Чолбон үргүөрэ

(биэс көстүүлээх пьеса)

 

Оруолларга:

Венера Ивановна – сүрүн герой, уонча сыл үлэлээбит гинеколог идэлээх быраас.

Ньургуһун – эдэр кыыс.

Бүөтүр – Ньургуһун аҕата.

Лүүсэ – Ньургуһун ийэтэ.

Болот – Ньургуґун кэргэнэ, баґаарынайга µлэлиир уол.

Ону таһынан судьуйа, суут сэкирэтээрэ, борокуруор, “Сахамедстрах” юриһа, сµрµн быраас, біґµілэк олохтоохторо кістіллір.

Далее →

Эппэкиин аҕа

Сэһэн

 

I

– Хайа, бу кыыс ханна түстэ? – Мариса Алек­сеевна, ааны тэлэччи аһан, аҕылаан-мэ­ҥилээн кии­рэн кэллэ. Сирэйэ кытарыаҕынан кытарбыт. Түргэнник хаампытыттан аҕылаан эп-эппэҥнэс. Бэрт ыараханнык туттан толору астаах икки ба­кыаты остуолга уурда. Бэйэтэ аҕылыы-аҕылыы ат­тыгар турар олоппоско ыараханнык туттан олор­до. Чараас кууркатын уґулан кириэһилэҕэ бырахта. Соппуоскатын уһулаары, биэтэһигэр кыбыллан иннинэн-кэннинэн барбат буолбут со­муогун араараары, төттөрү-таары тардыалыы олордо.

Далее →

Татьяна Находкина айымньыларыгар ааҕааччы бэлиэтээһиннэрэ

Суруйааччы сэһэннэрин проблематиката

 

Татьяна Находкина бастакы сэһэнэ «Таптал баар буолан» диэн аатынан 2005 сыл­лаахха «Бичиккэ» бэчээттэммитэ. Ааптар бу айым­ньытыгар таптал сырдык иэйиитин алта дьиэ кэргэн олоҕунан ойуулаабыта. Бу бары биир бөһүөлэккэ сыһыаннаах, үгүстэрэ билигин да онно олорор дьон. Айымньы сюжета кулун тутартан күһүҥҥэ диэри сыл аҥаара кэми ха­бар. Сэһэн геройдара бэйэ-бэйэлэрин кытта ал­тыһыылара ааптар өттүттэн сатабыллаахтык та­ҥыллыбыт.

Далее →

Кэриэстэбил

**
Биһиги, 70-ус сылларга СГУ-га, саха салаатыгар үөрэммит устудьуон аймах дьоллоох дьон эбип­пит. Оччолорго саха бастыҥ өйдөөх-санаалаах, ХХ үйэ чулуу интеллигенциятын бэрэстэбиитэллэ­рэ – Г.П. Башарин, И.М. Романов, А.Е. Мординов, Д.С. Ма­каров, Е.Е. Алексеев историяҕа, философия­ҕа, литератураҕа Е.П. Шес­таков–Эрчимэн, В.Н. Про­тодьяконов, Г.Г. Око­роков үөрэтэллэрэ.
Василий Никитич Протодьяконов, итини та­һынан биһиэхэ кураторбыт этэ. Биһиги кинини учууталбыт эрэ курдук буолбакка, доҕорбут, аҕа табаарыспыт курдук саныырбыт, бэйэтэ даҕаны биһиэхэ оннук сыһыаннаһара. Ол сыһыана ор­дук кини үөрэтэр, ирдиир, биһиэхэ эрэнэр кэмигэр көстөрө. Олус истиҥ, сэргэх буолара. Арай саха классик суруйааччыларын тустарыгар туруулаһарыгар олус принципиальнай, энчини эппэт уонна онуоха кими да чугаһаппат буолара.
Балыырдаах уонна олус бутуурдаах баай­сыылар баар буолаллара. Классиктар айымньы­ларын сатаан үөрэтэргэ, сыаналыырга, ырытарга киниттэн олус элбэххэ үөрэммиппит.

Павел Харитонов–Ойуку,
суруйааччы, П.А. Ойуунускай аатынан Судаарыстыбаннай бириэмийэ лауреата,
Саха Өрөспүүбүлүкэтин култууратын
үтүөлээх үлэһитэ

***


Василий Никитий Протодьяконов, саха лите­ра­туратын критикатыгар тосту уларыйыыны кил­лэрбит ураты оруоллаах. Инни­ки литература­ҕа соцреализм баһылыыр-кө­һүлүүр, эйгэ, буола ту­рар быһыы-майгы, по­литика геройу үөскэ­тэр, баартыйа, былаас, общественнай санаа-оноо кинини төрөтөр уонна онон сюжет салайтарар диир эбит буоллахтары­на, Василий Никитич Со­крат курдук, личность оруо­лун инники күөҥ­ҥэ таһаарбыта, өй, талаан генийэ үйэ­ни ула­ры­тар кыахтааҕын дакаастаабыта.

Елена Слепцова–Куорсуннаах,
суруйааччы, П.А. Ойуунускай аатынан Судаарыстыбаннай бириэмийэ лауреата,
биир дойдулааҕа

«Чолбон» сурунаал №10 2017

Санаалыын сырдаан, дууһалыын байан…

Саха норуодунай суру­йааччылара Семен, ­Соф­рон Даниловтар ытык биһиктэригэр, оҕо төрөөн оонньоон ааспыт, сырдык ыраны сү­рэхтэри­гэр уйа­лаабыт алаастарыгар Бор­го эмиэ үктэн­ни­бит. Кыыс хатыҥнар намылыһа-нас­кылдьыһа кө­нө налыы хонуулуун көмүс мө­һүүрэнэн си­мэммиттэрэ этиэхтэн кэрэтэ! Тоҕус сыллааҕыта бу манна хоһоон түһүлгэтин тэрийсэ, Мытаах­тан сыарҕалаах атынан кэлбиттээхпит. Бор алаас киэҥ киэлитэ кырса маҥан хаарынан туналыйа сандааран турбут кэмэ өйтөн сүппэт. Барыта сыр­дыга, ырааһа, киэҥэ, холкута… Дьыл хайа да кэ­мигэр кэлбити хатыламмат кэ­рэтинэн сөхтө­рөр, иһийэн туран ис иэйиилиин сэһэргэһэргэ күһэ­йэр ытык алаастан ол иһин үөскээн таҕыстахта­­ра, уран тыллаах бэйиэт, суруйааччы, ону кытта ойууһут бэрдэ дьон.
Быйыл саха норуодунай бэйиэтэ Семен Пет­рович Данилов төрөөбүтэ 100 сылынан V Өрөс­пүүбүлүкэтээҕи «Бор көмүс күһүнэ» поэзия фес­тивала балаҕан ыйын 15-16 күннэригэр үрдүк таһым­наахтык ааста.

Далее →