Быа синньигэһинэн быстар…

Сахаларга “Быа синньигэһинэн быстар” диэн өс хоһооно баар. Мин ити өс хоһоонун, би­лигин аан дойду үрдүнэн баар көстүүнү – дьон кинигэни ааҕыыттан тэйиитин уонна саха омук инники дьылҕатын кытары ситимнээн аҕынным. Дьон, ордук ыччат, кинигэни аахпат буолан иһэр. Аныгы олох тэтимэ, телевидение, Интернет, социальнай ситимнэр киһини ааҕыыттан тэ­йитэн кэбистилэр. Ааҕар киһи аҕыйааһына бү­түн аан дойду үрдүнэн улахан содуллаах кыһал­ҕанан буолла. Чинчийээччилэр аахпат буо­луу уопсастыба өйө-санаата кэхтиитигэр, тыла-өһө татымсыйыытыгар, киһилии сиэр-майгы кэһиллиитигэр тиэрдэр диэн аһаҕастык бэ­лиэтииллэр.

Далее →

«Үрүҥ хаар алгыһа» IV норуоттар икки ардыларынааҕы поэзия фестивала

Алтынньы 18-21 күннэригэр Олоҥхо дойдутугар, Саха сирин Суруйааччыларын сойууһун бэрэссэдээтэлэ, норуодунай поэт Наталья Харлампьева көҕүлээһининэн, саха норуодунай поэта Семен Данилов төрөөбүтэ 100 сылыгар анаммыт хомуһуннаах хоһоон түһүлгэтигэр Евразия араас муннуктарыттан омук биллэр-көстөр суруйааччылара кытыннылар.

Далее →

«Тапталым чараҥа – мин дьоллоох күннэрим туоһута…»

Баалаама, хатыҥыам

 

Сэгэрбин кэтэспит хатыҥым анныгар

Мин кэллим уон сылы аһаран бараммын,

Хатыҥмыт барахсан кырдьары билбэккэ

Чэлгийэ тураргын көрөммүн үөрдэхпиэн.

 

Далее →

Үтүө ааттара тэпсиллибэтэр ханнык!

(Саха саарына И.Е. Винокуровка анаммыт испэктээк туґунан санаалар)

 

Өрөспүүбүлүкэни кытаанах кэмҥэ (1946-1951) салайан олорбут, саха кырдьыга тиллэрин туһугар, норуотун туһугар үтүө аата тэпсиллэрин кэрэйбэтэх саха саарына Илья Егорович Винокуров (1896-1957) туһунан испэктээги (Баһылай Харысхал сценарийынан Андрей Борисов туруоруутун) дьон-сэргэ иһирэхтик көрүстэ.

Далее →

Манньа

Бөһүөлэк тулатынааҕы тиит мастар му­тук­чалара, хатыҥнар сэбирдэхтэрэ хаг­дарыйан, кы­һыл көмүс өҥнөнөн, күһүн буо­лан эрэр. Күн уотуттан ыстааллыы күлүмүрдүүр күөлгэ көччөхтөр үөрдээннэр аһыы, сууна, ууну сэм­сии сылдьаллар. Таһаҕас тиэммит мас­сыы­на­лар, буору өрө күдээритэн, тигинэһэн ааһал­лар. Трактор тыаһа ньирилиир. Киирсэ­бэй саппы­кы­лаах, болуоньабай куурка­лаах, бэриэт­кэлээх, илиитигэр саһархай тирии суум­ка тутуур­даах, дьылыс курдук көнө, үр­дүк уҥуохтаах Бүөк­кэ уулусса устун хаа­ман иһэр. Туора уулус­са уһугар сырдык плащ­таах, төбөтүгэр ко­сынкалаах, ридикюллээх дьахтар көстө түстэ уонна, Бүөккэни көрөөт, саҥа аллайда, кинини тохтотордуу илии­тинэн сапсыйда уонна тиэтэллик утары дьо­руох­хайдаата.

Далее →

П.А. Ойуунускай олоҕун сорох мөккүөрдээх түгэннэригэр бэлиэтээһиннэр

Ааспыт үйэ 90-с сылларыгар М.С. Горба­чев «аһаҕастык кэпсэтии» политикатын түмүгэр хаһыаттарга, сурунаалларга сэбиэс­кэй кэмнээҕи историяны саҥалыы көрүүнэн сыа­налыыр элбэх ыстатыйа тахсыбыта.

Оччолорго Саха сиригэр улахан мөккүөрү тар­дыбыт ыстатыйанан Иван Антонович Ласков «Драма поэта» диэн суруйуу­та буолбута. Ыс­та­тыйа сү­рүн ис хоһоону­нан Платон Алексее­вич Слеп­цов-Ойуунускай Ис дьыала норуодун­ай ко­мис­сариатын (НКВД) үлэ­һиттэрин доппу­руо­­һугар биэрбит көр­дөрүүтүн билиһиннэрии буол­бута. Ласков Ойуунускай ИДьНК-ыгар Саха сирин салайааччыларын туһу­нан көрдөрүүтүттэн сибээстээн элбэх киһи тутуллан хаайыллыбыта диэн суруйбута. Кэлин Виктор Скрипин «Судь­ба Платона: опыт реконструкции политической биографии П.А. Ойунского (1893-1938)» диэн үлэтигэр Ойуу­нускайы, мин ааҕыыбынан, 18 төгүл буруй­даабыта. Ити ыстатыйалары утаран Саха сирин суруйааччылара, историктара араас ыстаты­йалары, үлэлэри суруйталаабыттара. Ол курдук, биллиилээх суруналыыс Дмитрий Кус­туров «Саха сирэ» хаһыат 1993 сыл атырдьах ыйын 3-4-5 күннэринээҕи нүөмэрдэригэр «Ама да холун­нарыах баҕа улаханын иһин (П.А. Ойуу­нускай тиһэх күннэрин туһунан өссө биир­дэ)» диэн бө­дөҥ ыстатыйаны бэчээттэппитэ. Кусту­ров бу үлэтигэр Ойуунускай ИДьНК-ын үлэһиттэри­гэр биэрбит көрдөрүүлэрин үөрэтэн баран, ки­ни кими да уган биэрбэтэҕэ диэн түмүккэ кэлэр.

Далее →

“Айар үлэм саҕаланыаҕыттан халыыпка киириэхпин баҕарбатаҕым…”

(Прозаик уонна драматург И.И. Иннокентьев 60 сааһа)

Бастакы арыйыы

Устудьуоннуу сырыттахпытына, Ньурба ­ты­йаа­тырын режиссера Юрий Макаров «Дьай. Имэҥ. Дьол» испэктээкилэ көрөөччү дьүү­лү­гэр тахсан, тута дьон сэҥээриитин ылбыта. Пре­подавательбит ити туруорууну көрөрбү­тү­гэр, ыры­тан суруйарбытыгар уонна айымньы­тын булан ааҕарбытыгар сорудахтаабыта. Иван Ин­нокентьев диэн нууччалыы суру­йар су­ру­йааччы­ны аан бастаан бэйэбэр итин­ник арый­бытым. Ис­пэктээкил чахчы күүс­тээх этэ. Оттон суруйааччы «Некто и Некий» ки­нигэтэ – олус интэриэһинэй, үгүс кистэлэҥ­нээх, таайтарыылаах, умсугутуу­лаах буолан биэр­битэ. Бибилэтиэкэттэн ааптар ис­пэк­тээ­килгэ киирбит айымньылара түмүллүбүт «Не­кто и Некий» кинигэтин уларсыбытым. Эл­бэх киһи уларсан буолуо, балачча имил­либит, эргэрбит этэ. Ол гынан баран, итинник кинигэ­лэр ардыгар ааҕааччыны ордук тардаллар.
Быйыл Россия Суруйааччыларын сойуу­һун чилиэнэ, 11 проза, драматическай айым­ньы ки­нигэлэрин ааптара, «Полярная звез­да» ли­те­ратурнай сурунаал сүрүн редакторын сол­буйааччы, РФ госу­дарственнай наҕараадата – Пуш­кин мэ­тээллээх, Россия Улахан литератур­най би­риэмийэтин лауреата, СӨ култууратын үтүө­лээх үлэһитэ Иван Иннокентьев 60 сааһын туол­­ла. «Чолбоҥҥо», бэйэтэ билинэринэн, аан бастаан сэһэргиир. Арай урут сурунаал сүрүн редакто­ра Петр Аввакумов суруйааччы «Илин» суру­наал­га бэчээттэммит «Молодой шаман, батюшка и Ра­фаэль» уонна «Древо» диэн кэпсээннэрин ааҕан баран, тылбаастаан, «Чолбоҥҥо» таһаар­быттаах эбит.

Далее →

Дьэргэлгэн таас кистэлэҥэ

Кэпсээннэр

 

“Астаапкалаах поручик кэпсээннэрэ” циклтэн

АНЬЫЫЛААХ-ХАРАЛААХ

 

Сир симэҕэ тэтэрэ нусхайан Ийэ сир­бит иэнин киэргэтэригэр тэҥнээх эдэр хо­туттарым… Эһи­ги саҥа тыллан эрэр эдэркээн нарын кукку­тун санаарҕабыллаах кэпсээмминэн туоххаһытыах­пын ончу баҕарбаппын да буол­лар, хайыахпыный. Мин кындыа кырыанан бүрүллүбүтэ төһө да ыраат­тар аҥала баспар, кэмсиннэрбин да туоккалаах туох да киирбэт. Мин бу курус эрээ­ри толору кыр­дьык­таах сэһэним илэ-бааччы кэрэ бэйэлээх, күн сарыал­лаах, абылаҥнаах айылгылаах дьахтар ай­мах­ха бы­һаччы сыһыаннаах. Өлөрөр-өһөрөр тэҥэ ум­сугутар уйулгугут балачча кэм ана­раа өттүгэр биир бастыҥнаахай эр бэрдин олох суолуттан умса анньан турар. Икки төгүллээн ум­сарбыта… Ол эрээри, ити эр бэрдэ өлөр өлүү мин­ньигэһин анаан көрдөөн булбут буолуон эмиэ сөп…

Далее →

«Тапталым чараҥа – мин дьоллоох күннэрим туоһута…» баалаама, хатыҥыам

Сэгэрбин кэтэспит хатыҥым анныгар

Мин кэллим уон сылы аһаран бараммын,

Хатыҥмыт барахсан кырдьары билбэккэ

Чэлгийэ тураргын көрөммүн үөрдэхпиэн.

Далее →

Суруйааччы хараҕынан көрдөхпүнэ

(Учуонай уонна суруйааччы В.И. Пестерев 65 сааһын көрсө)

Саха литературатыгар олох бары эйгэтиттэн суруйар-айар дьоннор кэлэллэр. Ол дьоммут тоҕо эрэ, бары үтүктүспүт курдук, олус дьоҕурдаах уонна илии тутуһуннарбат үлэһит буолаллар. Олортон биирдэстэринэн суруйааччы Владимир Ильич Пестерев буолар диирим бары өттүнэн оруннаах.
1980 сыллар ортолоруттан диэххэ дуу, Владимир Пестерев диэн Саха сирин авиациятын историятыгар сүрдээх сонун ыстатыйалары, очеркалары нууччалыы тылынан суруйар, би­һирэбили ылан эрэр, хаар­тыскаларга өрүүтүн лүөтчүк фор­ма­лаах, чараас мичээрдээх эдэркээн киһи көстөр буолбута.

Далее →