Быа синньигэһинэн быстар…

Сахаларга “Быа синньигэһинэн быстар” диэн өс хоһооно баар. Мин ити өс хоһоонун, би­лигин аан дойду үрдүнэн баар көстүүнү – дьон кинигэни ааҕыыттан тэйиитин уонна саха омук инники дьылҕатын кытары ситимнээн аҕынным. Дьон, ордук ыччат, кинигэни аахпат буолан иһэр. Аныгы олох тэтимэ, телевидение, Интернет, социальнай ситимнэр киһини ааҕыыттан тэ­йитэн кэбистилэр. Ааҕар киһи аҕыйааһына бү­түн аан дойду үрдүнэн улахан содуллаах кыһал­ҕанан буолла. Чинчийээччилэр аахпат буо­луу уопсастыба өйө-санаата кэхтиитигэр, тыла-өһө татымсыйыытыгар, киһилии сиэр-майгы кэһиллиитигэр тиэрдэр диэн аһаҕастык бэ­лиэтииллэр.


Билигин оннооҕор нуучча учуонайдара оҕо­лор кэпсэтэр тыллара дьадайан төрөөбүт тылла­рын үгүс өттүн суолтатын өйдөөбөттөр, ол иһин ааҕыахтарын баҕарбаттар диэн дьиксинэллэрин биллэрэллэр. Ити аҕыйах ахсааннаах омукка олус охсуулаах көстүү биһиэхэ эмиэ кэлэн эрэр. Сахалыы ааҕар наһаа ыарахан, элбэх тыл суолтатын өйдөөбөппүт диэччилэр бааллара мэл­дьэх буолбатах. Быа синньигэһинэн быстар дииллэринии төрөөбүт тылгынан аахпат, су­руйбат буоллуҥ да тылыҥ-өһүҥ дьадайан, ус­тунан умнуллан барара, омук быһыытынан суу­раллыыбытыгар тиэрдэрэ чахчы. Билиҥҥи кэмҥэ нууччалыы-сахалыы булкуйан саҥарыы, сахалыы тыллары сыыһа-халты туттуу бэл араадьыйа­ҕа, телевидениеҕэ элбээтэ. Ити төрүөтэ төрөөбүт тылбытынан аахпат буолан иһэрбитигэр сытар.
Төрөөбүт тылларынан уус-уран айымньылары аахпатах дьон үгүстэрэ нууччалыы уус-уран литератураны даҕаны аахпаттара буолуо. Саха норуодунай суруйааччыта Амма Аччыгыйа: “Улуу дьол ааҕарга баар. Эдэриттэн ааҕа үөрэммит эрэ киһи ол дьолтон үрдүк үөрүүнү сомсор”, – диэбитэ. Элбэхтик ааҕар дьон сыыһата суох суруйар, нууччалыы ыраастык, сахалыы хомо­ҕой­дук саҥарар буолаллар.
Ааҕыыга умсугуйууну оҕоҕо кыра эрдэҕиттэн иҥэрэр улахан туһалааҕа биллэр. Ол биир ча­ҕылхай туоһутунан алтынньы 8 күнүгэр 1-кы ханаалга Максим Галкин ыытар “Барыларыттан ордук” (“Лучше всех”) биэриитигэр кыттыбыт сэттэ саастаах Дмитрий Муромцев буолла. Бу сэттэ саастаах уолчаан аахпыта элбэҕинэн, биэ­рии кыттааччылара ханнык эмэ кинигэттэн быһа тардан ааҕыыларыгар биирдэ да сыыспакка ханнык айымньы буоларын, ааптара кимин этэн улаханнык сөхтөрдө. Ийэтэ Ольга Муромцева уолугар кыра эрдэҕиттэн кинигэ ааҕар эбит. Оттон Дима түөрт сааһыттан бэйэтэ ааҕар буолбут. Онон нэдиэлэ аайы саҥа кинигэ атыы­лаһан уолларыгар бэлэхтиир буолбуттар. Ки­нигэ сыаната балачча ыарахан, онон кэлин биб­лиотекаҕа суруттарбыттар.
Оҕону уус-уран литератураны ааҕарга көҕү­лээһин, онно төрөппүт бэйэтэ холобур буолуута, күн ахсын саатар 10–15 мүнүүтэ оҕоҕо айымньы­ны ааҕан биэрии, тугу аахпыккытын ырыты­һыы, билбэт тылларын быһаарыы, ким суруйбутун кэпсээһин үчүгэй түмүктээх буоларын туоһута ити буолар.
Хас биирдии төрөппүт оҕото, эбэ-эһэ сиэнэ компьютерга хам хатаммакка үчүгэй кинигэни ааҕыан, билиитин-көрүүтүн кэҥэтиэн баҕарара чахчы. Ол эрээри ону хайдах ситиһэрин билбэт. Аҥардас ирдэбили туруоран, аах диэн модьуйан оҕо ааҕыыттан дуоһуйууну ыларын ситиспэккин. Онон хас биирдии оскуолаҕа, библиотекаҕа тиһигин быспакка, ситимнээхтик төрөппүттэри, эһэлэри-эбэлэри оҕону ааҕарга уһуйууга үөрэтэр дьарыктары тэрийиэххэ, ааҕар оҕолордоох ыал­лар холобурдарын тарҕатыахха наада. Итин­нэ анал судаарыстыбаннай программа ылы­нан, духуобунас бары эйгэтин үлэһиттэрин кы­тыннаран, телевидениенэн, араадьыйанынан анал биэриилэри оҥорон далааһыннаахтык, ди­риҥник хорутан үлэни ыыттахпытына эрэ киэҥ билиилээх, үтүө сиэрдээх-майгылаах, куһаҕан дьаллыктарга ылларбат бөҕө куттаах-сүрдээх, кэскиллээх ыччаттаныахпыт дии саныыбын.

Данил МАКЕЕВ,
Россия Суруйааччыларын союһун чилиэнэ, “Чолбон” сурунаал сүрүн эрэдээктэрэ

«Чолбон» сурунаал №11 2017

Добавить комментарий