«Үрүҥ хаар алгыһа» IV норуоттар икки ардыларынааҕы поэзия фестивала

Алтынньы 18-21 күннэригэр Олоҥхо дойдутугар, Саха сирин Суруйааччыларын сойууһун бэрэссэдээтэлэ, норуодунай поэт Наталья Харлампьева көҕүлээһининэн, саха норуодунай поэта Семен Данилов төрөөбүтэ 100 сылыгар анаммыт хомуһуннаах хоһоон түһүлгэтигэр Евразия араас муннуктарыттан омук биллэр-көстөр суруйааччылара кытыннылар.

Андрей Хочевар, ludliteratura.si интернет-сурунаал сүрүн редактора, “Prišleki” литературнай сериал  редактора, поэт, кириитик, тылбаасчыт,  (Словения, Любляна):

– Бу маннык үгүс тэрээһиҥҥэ сылдьар этим да, Саха сиригэр “Үрүҥ хаар алгыһа” фестивалга кэлбитим миэхэ ураты суолталаах. Саха сири­гэр бастакыбын кэллим. Хоһооннорум сахалыы ты­лынан тылбаастанан тахсыбыттарын олус үөрэ көрдүм. Норуоттар култууралара монолог буолбатах, кэпсэтииттэн төрүөттэнэн тахсар эбээт. Ол иһин атын литератураны кытары ал­тыһыы наһаа улахан суолталаах.

Биһиги билиҥҥи литературабыт туһунан кыл­гастык эттэххэ, Словенияҕа судаарыстыба өт­түт­тэн литератураҕа туһааннаах көмө оҥо­һуллар. Кинигэ бэчээттэниитигэр судаа­рысты­баннай агентство диэн баар. Бу агентство Кул­туура министиэристибэтиттэн үбүлэнэн быра­йыактарын олоххо киллэрэр. Ол эрээри урукку сылларга тэҥнээтэххэ, хомойуох иһин, үбүлээһин кыччаан иһэр. Словения нэһилиэнньэтин ахсаа­на аҕыйах – баара-суоҕа 2 мөлүйүөн киһи. Онон судаарыстыбаттан көмө суох буоллаҕына, киэҥ ааҕааччыга тахсар кыахпыт суох буолан хаалар. Ити киэҥ эйгэҕэ тахсыыга улаханнык охсор.

Төрөөбүт тылынан суруйуу, ааҕыы биһиэхэ эмиэ баар кыһалҕа. Саха сиригэр үөрэ көрбүтүм диэн, көлүөнэлэр алтыһыылара эһиэхэ олус күүстээх эбит, Словенияҕа оннук буолбатах ээ. Эдэрдэр – бэйэлэрэ, аҕа саастаахтар – туспа сыл­дьаллар. Онон күөн көрсүһүү (конкуренция) күүстээх.

Билигин да литературабыт сайдыытыгар эл­бэҕи оҥоруохпутун наада. Ол эрээри, редактор быһыытынан эттэхпинэ, билиҥҥи үйэҕэ бэ­чээттэнэргэ, айымньыгын киэҥ араҥаҕа таһаа­рарга кыах барыта баар.

 

 

Акбер Гошалы, Түүр эдэр суруйааччыларын норуоттар икки ардыларынааҕы түмсүүтүн Консультативнай сэбиэтин бэрэссэдээтэлэ, поэт, публицист (Азербайджан, Баку):

– Түүр тыллаах эдэр суруйааччылар хол­боһуктара 1998 сыллаахха төрүттэммитэ. Онно түүр тыллаах дойдулар уонна национальнай ре­гион­нар бэрэстэбиитэллэрэ киир­бит­тэрэ. Саха си­рэ эмиэ баар. Элбэх бэстибээллэри тэри­йэ­бит, сүүрбэт­тэн тахса кинигэни бэчээттэтти­бит. Ик­ки үлэлиир сайтаахпыт. Түмсүүбүт хас да чи­лиэ­нэ бэйэлэрин дойдуларыгар судаарыстыбан­­­най бириэмийэлэри, суруйааччылар сойуустарын уон­на бэрэсидьиэн бириэмийэлэрин ылбытта­ра. Би­һиги бэлиитикэнэн дьарыктаммаппыт, кул­туу­ра – норуот­тары сомоҕолуур бэлиитикэ диэн өй­дө­бүллээхпит.

Мин урут “Үрүҥ хаар алгыһа” фестиваль ту­һунан урут истэр этим. Азербайджан улуу бэйиэтэ Мех­мет Исмаил кыттыбыта. Кини көмөтүнэн икки уруу­луу норуот литератураларын сибээһэ олохтомму­та. Манна кыттыбыппыттан олус үөрэ­бин, хаһан да умнуллубат өйдөбүллэри илдьэ баран эрэбин. Азербайджаҥҥа бу быйылгы бэс­тибээл буола ту­рарын туһунан хас да сайт, хаһыат номнуо суруйда, тиийэн баран, итиннэ өссө үлэлэһиэм.

 

Марат Ахмеджанов, Евразия айар гильдиятын вице-президенэ, издатель уонна фестиваллары тэрийээччи (Англия, Лондон):

– Араас дойдуларга элбэх фестивалларга сыл­дьабын, Евразия айар гильдиятын тэрээһиннэрин чэрчитинэн кинигэлэри сүрэхтиибит. Биһиги сыалбыт – элбэх дьону гильдияҕа киллэрэн, куон­курустарга кытыннарыы.

“Үрүҥ хаар алгыһа” фестивалга кэлбитим тү­мүгэр, Наталья Харлампьева кинигэтэ англий­скай тылынан Лондоҥҥа бэчээттэммитэ. Бы­лырыын Евдокия Иринцеева–Огдо кинигэ­тэ грант сүүйэн, бэчээккэ тахсарга бэлэм буолла. Сэтинньи 17 күнүгэр Стокгольмҥа сүрэхтиэхпит. Онон икки сыл устата субуруччу Саха сириттэн кыайыылаахтар бааллар. Холобур, Евразия атын регионнара сыл ахсын Лондоҥҥа бэчээттэнэбит диэн киэн туттар кыахтара суох.

Онон маннык фестиваль баара олус үчүгэй диибин. Бу – Суруйааччылар сойуустара Кул­туура минис­тиэристибэтин көмөтүнэн саха лите­ратурата тас дойдуларга тахсарыгар тэлэйбит аан­нара. Аан икки өттүнэн тэлэллэр: аан дойду литература­тын арыйар, ону тэҥэ Саха сирин суруйааччыларын ­атын дойдуларга таһаарар. Дьон илэ көрсөн, атах тэпсэн олорон кэпсэтэллэр, билсэллэр, бииргэ үлэлэһэр­гэ сүбэлэһэллэр.

Өскөтүн икки сыллааҕыта мин бу фес­ти­вал­га кэлбэтэҕим буоллар, арааһа, саха су­ру­йаач­чы­ла­рын кинигэлэрэ Англия±а бэчээттэниэ суоҕа этэ. Аҥар­дас ити икки кинигэ тахсыбыта бэс­ти­бээл орос­куотун барытын толуйар дии са­ныыбын. Арай, өрөспүүбүлүкэ Лондоҥҥа тии­йэн суруйааччыла­рын кинигэлэрин бэйэтэ та­һаартарыан баҕарбы­та буоллар, биир кинигэни бэчээттэтии кырата 100 тыһыынча дуолларга тэҥнэһиэ этэ. Поляктар, та­таардар поэзияла­рын антологиялара тахсыбыта эмиэ үтүө түмүк. Кы­ра да кэм ааспытын иһин, түмүк номнуо баар. Ити саҕаланыыта эрэ, салгыы сайдан иһиэ диэн эрэллээхпин. Икки сылга биир­дэ буолбакка, сыл ахсын ыытыахха баара. Биллэн турар, үп-харчы өттүнэн ыарахаттардаах буолуо эрээри, социальнай эппиэтинэһи ылынар дьон, меценаттар өрүү да баар буолаллар.

 

Вячеслав Ар-Серги, Удмуртия норуодунай суру­йааччыта (Удмуртия, Ижевскай):

– Оскуола оҕолорун кытары көрсүһүүнү сэр­гээтим. Оҕолор харахтара уоттаах, элбэх­тик ыйы­талаһаллар, литератураны интэриэ­һир­гиил­лэрэ көс­төр. Ки­нилэри кө­рөн туран, са­ныыгын: дуу­һа­лара ырааһын, дьүһүннэрэ кэ­рэтин! Кини­лэргэ туһалаах буолар туһуттан, туох эрэ күт­түөннээҕи оҥор­бут, айбыт-туппут киһи! Поэ­зияны интэриэһиргиир бу маннык эдэр кө­лүөнэлээх буолан, саха норуота кэскиллээх эбит диэн өй­дөөтүм. Ол олус үөрдэр.

 

Алексей Полубота, “Свободная пресса” портал анаарааччыта, Россия Суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ, поэт, публицист (Москва):

– Аан бастаан кэлээт, Сэмэн Данилов ула­хан мэтириэтэ Дьокуускай киин болуоссатыгар ыйам­мыта харахпар тута быраҕыллыбыта. Ити ли­те­ратураҕа сыһыаны тута көрдөрөр дии саныы­бын. Норуодунай поэт ырыалара ылла­наллар, хо­һоонноро ааҕыллаллар, кини тыыннаах ты­ла сыа­наланар. Ол саамай сүрүнэ. Киһи тута ытык­тыыр, оннооҕор ымсыырар даҕаны. Фести­валь идея­та, аата олус үчүгэй, тоҕо диэтэххэ, хаар – Россия бэлиэтэ. Бары кэриэтэ регионнарга хаар­даах кыһыннаахпыт. Омуктар Россияны хаар дойдуту­нан билинэллэрэ сиэрдээх. Онон табыллыбыт идиэ­йэни салгыы сайыннаран, Россияҕа киэҥник таһаарыахха наада дии саныыбын.

“Саха сирэ” диэн иһиттэхпинэ, харахпар Өлүөнэ өрүс көстөн кэлэр. Өрүс мууһа туран эрэрин көр­бөтөҕүм ырааппыт – модун күүс, ып-ыраас хаар, чэбдик салгын… Мурманскайга улааппыт буолан, туундаранан муораҕа баран, балыктыыр этибит. Урут Солоухин “сахалар ыалдьытымсахтар” диэн суруйарын ааҕарым, манна кэлэн ону дьиҥ чахчы биллим. Икки сыллааҕыта сайын кэлэ сылдьан кымыһы олус сөбүлээбитим, онтон амтанын умна быһыы­тыйбытым. Билигин амсайан баран, чахчы, аатырыан аатырар эбит дии санаатым.

 

Рифат Салах, Татаар национальнай кинигэ кыһатын эрэдээктэрэ, Татарстан Суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ, поэт (Татарстан, Казань):

– Олус тымныы буолуо дии санаан, халыҥ таҥаспын эрдэттэн бэлэмнэнэн кэлбитим. Он­тум, сылаас эбит, дьон сыһыана өссө сылаас. Фестиваль үрдүк таһымҥа ыытылынна, тэрээһинэ далааһыныттан сөхтүм. Саха тыла татаар тылыгар олус маарынныыр, ыраахтан иһиттэххэ, киһи ылбычча араарбат. Төрүппүт, силиспит биир, култуурабыт, олоҕу көрүүбүт эмиэ маарынныыр, онон биир норуот курдукпут.

Былырыын Наталья Харлампьева кинигэтэ та­таардыы тылынан тахсыбыта, быйыл татаар бэйиэттэрэ сахалыы саҥарбыттарыттан олус үөрэ­бит. Тыл уонна култуура норуоттары тү­мэр, сомо­ҕолуур. Манна сылдьан суруйбут хо­һооммун са­халыы тылбаастыах буоллулар. Бииргэ үлэлэһэргэ өрүү бэлэммит. Үтүө доҕоттору булбуппуттан олус үөрэбин. Итинник үтүө өйдөбүллэри илдьэ баран эрэбин. Саха сирин иккис дойдум курдук таптаатым.

 

Жанна Перковская, тылбаасчыт (Москва):

– Манна үтүөкэн дьону, талааннаах суру­йааччылары көрсүбүппүттэн олус үөрэбин. Бас­такы кэлиим буолан, саха аһын-үөлүн олус интэриэһиргээтим. Бэйэм астыырбын сөбүлүүбүн уонна, тоҕо эрэ атын сиргэ сылдьан астан астынарым сэдэх. Оттон манна чахчы астынан туран, саҥа бүлүүдэлэри боруобалаатым. Тоҥ балык кыһыллыбытын аан дойду таһымыгар таһаарар киһи, ол-бу “карпаччолары” кыайыа этэ. Онон бу хайысханан эмиэ үлэлииргитигэр ыҥы­рабын.

Кэпсэттилэр Ангелина Васильева,

Аграфена Кузьмина

«Чолбон» сурунаал №11 2017

Добавить комментарий